Najnowsze szacunki na 2025 rok wskazują na wyraźny spadek skali tego zjawiska. W zależności od przyjętej metodologii szara strefa wynosi obecnie od 21 proc. PKB (według metody monetarnej) do 26 proc. PKB (przy zastosowaniu metody rentowności przedsiębiorstw).
Czym jest szara strefa
Szara strefa to niezarejestrowana zgodnie z obowiązującymi przepisami działalność gospodarcza podmiotu gospodarczego, która charakteryzuje się minimalizacją kosztów produkcji towarów, wykonywania prac i świadczenia usług, uchylaniem się od płacenia podatków, opłat, wypełniania ankiet statystycznych oraz składania sprawozdań statystycznych, czego konsekwencją jest naruszenie norm ustawowych.
Ze względu na niepełne dane statystyczne w 2025 r. poziom szarej strefy oszacowano wyłącznie metodą monetarną (21% PKB) oraz metodą rentowności/strat przedsiębiorstw (26% PKB); nie zastosowano metod opartych na wydatkach ludności ani zużyciu energii elektrycznej, m.in. z powodu ograniczonej sprawozdawczości przedsiębiorstw w okresie stanu wojennego.
Dla porównania, w latach 2010-2021 udział szarej strefy w PKB Ukrainy utrzymywał się na poziomie 28-36%.
Spadek wielkości szarej strefy może być spowodowany m.in.:
- kontrolą wydatków publicznych finansowanych przez partnerów zagranicznych;
- wzrostem obciążeń fiskalnych;
- zwiększeniem poziomu formalnego zatrudnienia, związanym z wymogami dotyczącymi
- wyłączenia z mobilizacji do służby wojskowej.
Jednocześnie warto zauważyć, że wojna mogła obniżyć jakość statystyk, a wyniki niektórych metod (np. opartej na zużyciu energii elektrycznej) mogły zostać zniekształcone przez przerwy w dostawach prądu i wykorzystanie generatorów.
Ponadto spadek udziału płatności gotówkowych nie musi oznaczać ograniczenia szarej strefy, lecz może jedynie odzwierciedlać rosnącą popularność transakcji bezgotówkowych.
